Hoe komt het dat je je van sommige fouten die je maakt pijnlijk bewust bent, terwijl je andere fouten steevast blijft maken? Dit komt volgens Daniel Kahneman doordat we twee manieren van handelen hebben: intuïtief en een reflectief.

Het intuïtief handelen kan het beste omschreven worden als de automatische piloot: het gaat hier om de handelingen die in onze dagelijkse routine zitten. We denken niet na over deze handeling terwijl we deze handeling aan het uitvoeren zijn, zoals het tandenpoetsen.

Tijdens het reflectief handelen zijn we ons een stuk meer bewust van wat we doen. Een mooi voorbeeld hiervan is autorijden: we zijn zeer bewust bezig met ons eigen handelen en wat er om ons heen gebeurt.

Het is daarom ook niet meer dan logisch dat fouten die je maakt tijdens het reflectief handelen je veel meer opvallen dan de fouten die je maakt tijdens het intuïtief handelen. De fouten die je maakt tijdens het intuïtief handelen heb je vaak niet eens door! Maar hoe krijg je grip op de fouten in je intuïtief handelen?

Hiervoor kijken we naar Donald Schön. Schön richt zich namelijk op het verbeteren van handelen en noemt dit, verwarrend genoeg, ook reflectie. Hij onderscheidt drie vormen van reflectie, die zich onderscheiden door het moment waarop de reflectie plaatsvindt: voor, tijdens en na het handelen.

 

Reflectie voor het handelen

Tijdens deze vorm van reflectie ben je voor dat je ergens aan begint bezig met wat je gaat doen, en wat het uiteindelijke doel is. Zo kan je jezelf afvragen of de handeling die je wil gaan uitvoeren, wel de beste manier is om tot het voorgestelde doel te komen.

 

Reflectie tijdens het handelen

Deze vorm van reflectie vindt plaats wanneer je iets aan het uitvoeren bent, en er zich een onverwacht probleem voordoet. Moet je je manier van handelen misschien aanpassen door de nieuwe situatie waar je je in bevindt?

 

Reflectie na het handelen

Dit is de bekendste vorm van reflectie, en staat ook wel bekend als evaluatie. Hierin ga je na wat er precies gebeurde tijdens je handeling en wat de gevolgen precies waren. Is er iets dat je in het vervolg anders zou kunnen en willen doen?

 

Via het schema van Schön kan je meer bewust omgaan met taken die er dusdanig ingesleten zijn dat je er eigenlijk niet meer over nadenkt. Natuurlijk hoef je niet het hele schema te doorlopen als je je tanden gaat poetsen, maar misschien is het een leuke om eens toe te passen in een mail die je je collega’s gaat opsturen!

 

Leestips: The reflective practitioner – Donald Schön 

Ons feilbare denken – Daniel Kahneman